Afvallen met antidepressiva: wat helpt en wat je beter laat

Je slikt al een tijd antidepressiva en je merkt dat het beter gaat. Je slaapt rustiger, je ziet weer wat licht. Alleen past je spijkerbroek niet meer, en de weegschaal staat een paar kilo hoger dan een half jaar geleden. Je eet volgens jou niet anders dan vroeger. Toch kruipt het getal omhoog.

Dat is lastig. Je wilt je medicijn niet kwijt, want het helpt. En je wilt ook niet steeds zwaarder worden. Afvallen met antidepressiva kan wel. Je hebt er alleen een andere aanpak voor nodig dan een streng dieet. En je zet eerst een paar dingen op een rij.

Inhoudsopgave

1. Waarom je gewicht ineens anders reageert
2. Komt het door je medicijn of door de depressie?
3. Niet elk middel doet hetzelfde met je gewicht
4. Stop niet met je medicijn om af te vallen
5. Eerst stabiel, dan pas afvallen
6. Eten dat je trek rustiger maakt
7. Bewegen voor je hoofd en je gewicht
8. Slaap, sufheid en alcohol
9. Antidepressiva en de overgang
10. Zo meet je je voortgang zonder jezelf af te kraken
11. Wanneer je je huisarts belt
12. Veelgestelde vragen
13. Persoonlijk advies
14. Bronnen

Waarom je gewicht ineens anders reageert

Sommige mensen die antidepressiva gebruiken, merken na een tijd dat hun gewicht verandert. Daar zijn meestal meerdere redenen voor tegelijk.

• Meer trek. Van sommige middelen krijg je meer eetlust. Je hebt sneller honger, of je bent minder snel verzadigd.
• Zin in iets zoets of iets snels. Sommige mensen merken dat ze daar vaker zin in hebben, bijvoorbeeld aan het eind van de dag.
• Minder energie. Door sufheid of moeheid kun je minder gaan bewegen dan je gewend was. Dat merk je zelf vaak nauwelijks.
• Vocht. Van sommige middelen houd je meer vocht vast. Dat zie je bijvoorbeeld aan dikkere enkels en voeten.

Er speelt nog iets mee. Heb je in de zware periode weinig gegeten? Dan kan het zijn dat je eetlust terugkomt als je je beter voelt. Een deel van de kilo's komt er dan bij omdat je weer normaal eet. Dat hoort soms bij herstel.

Het helpt om dit te weten voordat je jezelf de schuld geeft. Je lichaam zit even in een andere situatie, en daar stem je je aanpak op af.

Komt het door je medicijn of door de depressie?

Dat is niet altijd uit elkaar te halen. Een depressie zelf kan je gewicht namelijk ook veranderen. Volgens Thuisarts.nl is minder of juist meer eten een van de klachten die bij een depressie kunnen horen. Sommige mensen vallen daardoor af, anderen worden zwaarder.

Met deze vragen krijg je er meer zicht op:

• Wanneer begon het aankomen? Voordat je met je medicijn begon, of een tijdje erna?
• Is je trek veranderd sinds je met het middel begon? Of had je die grote trek al eerder?
• Beweeg je minder dan een jaar geleden? Door moeheid, door minder zin, of door iets anders?
• Zijn je enkels of voeten dikker aan het eind van de dag? Dan kan het om vocht gaan.

Schrijf je antwoorden op en neem ze mee naar je huisarts. Dat maakt het gesprek een stuk makkelijker. Samen met je huisarts kijk je wat er speelt, en of er iets aan je behandeling kan veranderen.

Niet elk middel doet hetzelfde met je gewicht

Elk antidepressivum werkt anders op je gewicht. In de Nederlandse richtlijn over overgewicht en obesitas staat een overzicht van veelgebruikte medicijnen en hun mogelijke effect op gewicht. Van sommige oudere middelen, zoals amitriptyline, kun je volgens dat overzicht meer dan 3 kilo aankomen. Bij andere middelen gaat het om ongeveer een kilo, of merk je weinig.

Ook apotheek.nl laat dat verschil zien. Bij mirtazapine komen 10 tot 30 van de 100 mensen na een paar maanden aan. Apotheek.nl adviseert dan om goed op je eten te letten en het met je huisarts te bespreken. Bij sertraline worden 1 tot 10 van de 100 mensen zwaarder. Kom je daarvan te veel aan? Dan raadt apotheek.nl aan om je huisarts om een verwijzing naar een diëtist te vragen.

Onthoud twee dingen. Ten eerste reageert iedereen anders. Een middel waar de een niets van merkt, kan bij de ander wel kilo's geven. Ten tweede hangt het af van je klachten en je hele situatie welk middel je krijgt. Je arts weegt dat af. Of een ander middel bij jou past, bespreek je altijd met je arts.

Stop niet met je medicijn om af te vallen

Je denkt misschien: als het medicijn de kilo's geeft, stop ik er gewoon mee. Doe dat niet op eigen houtje.

Thuisarts.nl adviseert om nog minstens 6 maanden door te gaan met je medicijn als de depressie weg is. Heb je vaker een depressie gehad, dan is dat meestal een jaar of langer. Daarmee verklein je de kans dat de klachten terugkomen. Een depressie komt namelijk bij ongeveer de helft van de mensen terug.

Stop je wel, dan doe je dat in overleg en in stapjes. Stop je in één keer, dan kun je volgens apotheek.nl klachten krijgen zoals duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, angst en zweten. Daarom maak je samen met je arts of apotheker een afbouwschema. Bij sertraline en citalopram duurt het afbouwen volgens apotheek.nl vaak 2 tot 8 weken. Bij andere middelen kan het langer duren. Krijg je tijdens of na het afbouwen weer klachten? Bel dan je huisarts.

Wat je wel kunt doen:

• Vertel je huisarts dat je aankomt en dat het je dwarszit. Dat is een serieuze klacht. Daar mag je gewoon mee komen.
• Vraag of een andere dosering of een ander middel een optie is.
• Vraag om een verwijzing naar een diëtist als je daar behoefte aan hebt.
• Meld de bijwerking bij Bijwerkingencentrum Lareb. Zo helpt jouw ervaring ook anderen.

Overweeg je afslankpillen, supplementen of kruidenmiddelen zoals sint-janskruid? Vraag dan eerst je apotheker of dat samengaat met je medicijn. Thuisarts.nl waarschuwt dat sint-janskruid niet samengaat met medicijnen tegen depressie.

Eerst stabiel, dan pas afvallen

Kom je net uit een zware periode? Dan is een streng dieet geen goed idee. Weinig eten kan je moe en prikkelbaar maken. En daar wil je juist vanaf.

Werk daarom in een andere volgorde. Zorg eerst dat je dagen weer een vast ritme krijgen. Sta op een vaste tijd op, eet op vaste momenten en ga op tijd naar bed. Volgens Thuisarts.nl helpt zo'n ritme bij een depressie. Vaste eetmomenten maken het voor veel mensen bovendien makkelijker om grip te houden op hun trek.

Zit je ritme goed en voel je je redelijk stabiel? Dan kun je kleine dingen aan je eten veranderen. Kies één ding tegelijk. Kies iets wat je makkelijk blijft doen, ook in een drukke week. Kleine veranderingen houd je meestal beter vol dan een streng dieet. Waarom afvallen soms vastloopt, en wat je dan het beste eerst aanpakt, lees je in ons stuk over afvallen dat maar niet lukt.

Eten dat je trek rustiger maakt

Maakt je medicijn je trek groter? Kies dan eten dat lang vult. Zo heb je minder vaak het gevoel dat je ineens iets moet hebben.

• Eiwit bij elke maaltijd. Denk aan kwark, een gekookt ei, linzen, zalm of kipfilet. Volgens het Voedingscentrum verzadigt eiwit meer dan koolhydraten en vetten.
• Vezels. Groente, volkorenbrood, havermout en peulvruchten geven een vol gevoel.
• Drie maaltijden per dag. Thuisarts raadt aan om elke dag 3 gezonde maaltijden te eten. Sla er geen over. Veel mensen merken dat ze 's avonds meer trek hebben als ze overdag weinig eten.
• Een plan voor de avond. Weet je dat de trek na het eten opkomt? Leg dan iets klaar wat je echt lekker vindt en wat je vult, zoals een bakje kwark met fruit.
• Maak een dubbele portie als je energie hebt. Zet de helft in de vriezer voor een avond waarop koken je te veel is.

Merk je dat je vooral eet als je je rot voelt, je verveelt of moe bent? Dat herkennen veel vrouwen, zeker bij somberheid. Probeer dan eerst iets anders voordat je naar de keuken loopt. Maak een korte wandeling of bel iemand. Lukt dat een keer niet, dan begin je morgen gewoon opnieuw.

Bewegen voor je hoofd en je gewicht

Bewegen doet twee dingen tegelijk. Je verbruikt er energie mee, en je stemming knapt ervan op. Thuisarts.nl raadt bij een depressie aan om een half uur per dag te bewegen. Lukt dat niet, begin dan rustig en doe er langzaam steeds iets bij.

Volgens Thuisarts helpt vooral beweging waarbij je hart wat sneller gaat kloppen en je sneller gaat ademen. Denk aan stevig wandelen, hard fietsen, zwemmen of dansen. Je voelt je er minder somber en fitter door, en je slaapt beter. Er bestaan zelfs speciale groepen en therapeuten voor bewegen bij depressie. Je huisarts kan je daarnaar doorsturen.

Zo maak je het haalbaar:

• Ga elke dag even naar buiten, ook als het maar tien minuten is. Volgens Thuisarts doet alleen al naar buiten gaan je stemming goed.
• Koppel bewegen aan iets wat je al doet. Fiets naar de supermarkt, of loop een rondje na het avondeten.
• Doe twee keer per week iets voor je spieren. Denk aan squats tegen de muur, of je armen trainen met een flesje water in elke hand. Volgens het Voedingscentrum verbruikt spierweefsel meer energie dan vetweefsel.
• Spreek met iemand af. Dan ga je ook op een dag dat je er weinig zin in hebt.

Heb je ook last van pijn of weinig energie, zoals bij fibromyalgie? Dan is opbouwen in kleine stapjes nog belangrijker. Hoe je dat doet zonder terugslag, lees je in ons stuk over afvallen met fibromyalgie.

Slaap, sufheid en alcohol

Sommige antidepressiva maken je suf of slaperig, zeker in het begin. Apotheek.nl noemt dat bij onder meer mirtazapine, sertraline en citalopram. Ben je suf, rijd dan geen auto. De tips over het beste innametijdstip verschillen per middel. Mirtazapine neem je meestal al 's avonds in. Word je erg suf of slaap je slecht van je middel? Vraag dan je arts of apotheker of een ander tijdstip beter is. Verander het tijdstip niet zonder overleg.

Slaap en gewicht hangen samen. Na een slechte nacht hebben veel mensen overdag meer trek. Een vaste bedtijd, een donkere slaapkamer en je telefoon op tijd wegleggen helpen je beter te slapen.

Dan alcohol. Thuisarts.nl adviseert om bij een depressie geen alcohol te drinken, omdat dat helpt om beter te worden. Apotheek.nl waarschuwt bovendien dat alcohol de sufheid van je medicijn sterker kan maken. En een glas wijn bevat ook nog eens calorieën. Laat je het staan, dan heb je dus drie keer winst.

Antidepressiva en de overgang

Gebruik je antidepressiva en ben je tussen de 40 en 60? Dan kan ook de overgang meespelen. Die begint volgens Thuisarts.nl ergens tussen je 40e en je 60e, en je laatste menstruatie valt gemiddeld rond je 51e. Zwaarder worden kan daarbij horen.

Thuisarts noemt nog iets: heb je al eens een depressie gehad, dan is de kans groter dat je in de overgang opnieuw een depressie krijgt. Er komt dan veel tegelijk op je af. Je hormonen veranderen, je kunt zwaarder worden en je medicijn kan je trek groter maken.

Welke kilo door de overgang komt en welke door je medicijn, weet je vaak niet precies. Gelukkig werkt dezelfde aanpak voor allebei: een vast ritme, eiwit bij je maaltijden, elke dag bewegen en goed slapen. Meer over gewicht in deze fase vind je in ons stuk over afvallen in de overgang. Zeg tegen je huisarts dat het allebei speelt. Dan kan die beter met je meedenken.

Zo meet je je voortgang zonder jezelf af te kraken

Voel je je somber, of kom je net uit een zware periode? Dan kan de weegschaal hard aankomen. Eén hoger getal kan je hele dag verpesten. Meet daarom op een andere manier.

• Weeg jezelf hooguit één keer per week. Op hetzelfde moment, bijvoorbeeld op zaterdagochtend. Je gewicht schommelt van dag tot dag, dus één meting zegt weinig.
• Meet je taille. Leg om de paar weken een meetlint om je taille, op je blote huid. Dat zegt vaak meer dan de weegschaal.
• Houd bij wat je doet. Hoeveel dagen heb je gewandeld? Hoe vaak heb je op tijd gegeten? Daar heb je zelf invloed op.
• Let op hoe je je voelt. Slaap je beter? Ben je minder moe aan het eind van de dag? Dat zijn vaak de eerste tekenen dat je lichaam de goede kant op gaat.

Reken in maanden. Kom je de eerste tijd niet verder aan? Dan is dat al winst. Het afvallen volgt later.

Wil je dit liever niet alleen doen? In de 6-weken reset gaan we hiermee aan de slag: een vast ritme, eten dat lang vult, beweging die bij je past en goed slapen. We werken met kleine veranderingen die je lang kunt volhouden.

Wanneer je je huisarts belt

Veel kun je zelf doen. Maar in deze gevallen bel je eerst je huisarts:

• Je komt snel veel aan, of het aankomen stopt niet.
• Je hebt het idee dat je medicijn je veel meer trek geeft of je zwaarder maakt.
• Je hebt dikke, gezwollen enkels, voeten of onderbenen.
• Je wilt stoppen met je medicijn, of minder gaan slikken.
• Je somberheid wordt erger, of je hebt veel last van bijwerkingen.
• Je hebt ook diabetes of een andere ziekte waarvoor je medicijnen gebruikt.

Denk je vaak aan de dood of aan zelfdoding? Maak dan een afspraak met je huisarts. Heb je plannen om een einde aan je leven te maken? Bel dan direct je huisarts, de huisartsenpost of 112. Je kunt ook dag en nacht gratis 113 bellen, of chatten via 113.nl. Op Thuisarts.nl lees je meer over hulp bij een depressie.

Veelgestelde vragen

Kun je afvallen als je antidepressiva slikt?

Ja. Het gaat vaak wel langzamer, omdat sommige middelen je trek groter maken of je minder energie geven. Een vast ritme, eiwit bij elke maaltijd, elke dag bewegen en goed slapen werken beter dan een streng dieet. Houd rekening met een paar maanden.

Van welke antidepressiva kom je aan?

Dat verschilt per middel en per persoon. Volgens het overzicht in de Nederlandse richtlijn over overgewicht kun je van sommige oudere middelen, zoals amitriptyline, meer dan 3 kilo aankomen. Bij mirtazapine noemt apotheek.nl gewichtstoename bij 10 tot 30 van de 100 mensen. Welk middel bij jou past, bespreek je altijd met je arts.

Hoe snel kom je aan van antidepressiva?

Dat verschilt per middel. Bij sertraline en citalopram kan je eetlust in het begin juist wat kleiner zijn. Volgens apotheek.nl gaat dat meestal binnen enkele dagen over. Van mirtazapine kom je, als het gebeurt, vaak pas na een paar maanden aan. Let daarom vooral op wat er in de eerste maanden met je trek en je gewicht gebeurt.

Mag ik stoppen met mijn antidepressiva om af te vallen?

Stop niet op eigen houtje. Thuisarts.nl adviseert om nog minstens 6 maanden door te gaan als de depressie weg is. Wil je stoppen, doe dat dan in overleg met je arts en met een afbouwschema. Vertel je huisarts wel dat je aankomt. Samen kijk je of een andere dosering of een ander middel kan.

Is een streng dieet een goed idee als ik antidepressiva gebruik?

Liever niet. Weinig eten kan je moe en prikkelbaar maken, en dat helpt niet als je herstelt van een depressie. Kleine veranderingen die je lang volhoudt werken meestal beter, zeker als je stemming nog wat wankel is.

Wordt een diëtist vergoed?

In 2026 vergoedt de basisverzekering de eerste 3 uur dieetbehandeling. Dat gaat wel van je eigen risico af. Je kunt zonder verwijzing naar een diëtist, of je huisarts verwijst je door. Bij onder meer sertraline en citalopram raadt apotheek.nl een diëtist aan als je te veel aankomt.

Persoonlijk advies

Wil je afvallen terwijl je antidepressiva gebruikt, en weet je niet goed waar je moet beginnen? Plan dan een vrijblijvend gesprek. We bespreken hoe je dagen eruitzien, wat je eet, hoe je slaapt en wat je al hebt geprobeerd. Noem ook welk medicijn je gebruikt. Daar houden we dan rekening mee in je leefstijlplan. Vragen over je medicijn zelf bespreek je met je arts of apotheker. Plan een kennismakingsgesprek.

Bronnen

• Bij een depressie kun je minder of juist meer eten en daardoor afvallen of zwaarder worden; vaste tijden, elke dag naar buiten, een half uur per dag bewegen en geen alcohol helpen; sint-janskruid gaat niet samen met medicijnen tegen depressie; bewegen of sporten speciaal voor mensen met een depressie; bij plannen om een einde aan je leven te maken huisarts, huisartsenpost of 112, of dag en nacht gratis 113. Bron: Thuisarts.nl, Ik heb een depressie (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Medicijnen na een depressie nog 6 maanden of langer gebruiken, bij eerdere depressies 1 jaar of langer; een depressie komt bij ongeveer de helft van de mensen terug; elke dag 3 gezonde maaltijden. Bron: Thuisarts.nl, Een depressie kan terugkomen. Wat kan ik doen? (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Overzicht van het effect van medicijnen op gewicht, waaronder meer dan 3 kilo gewichtstoename bij amitriptyline en andere tricyclische antidepressiva; effecten verschillen per persoon. Bron: Partnerschap Overgewicht Nederland, De invloed van medicatie op het lichaamsgewicht, op basis van de Richtlijn overgewicht en obesitas bij volwassenen (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Mirtazapine: gewichtstoename na enkele maanden bij 10 tot 30 op de 100 mensen, goed op je eten letten en met je huisarts bespreken, vocht vasthouden zichtbaar aan dikke enkels, meestal 's avonds innemen, niet in één keer stoppen. Bron: apotheek.nl, mirtazapine (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Sertraline: zwaarder worden bij 1 tot 10 op de 100 mensen, in het begin vaak minder eetlust die meestal binnen enkele dagen overgaat, bij te veel aankomen een verwijzing naar een diëtist vragen, afbouwen in 2 tot 8 weken, alcohol maakt sufheid sterker. Bron: apotheek.nl, sertraline (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Citalopram: in het begin vaak minder eetlust, bij een te grote gewichtsverandering een verwijzing naar een diëtist vragen, niet in één keer stoppen, afbouwen in 2 tot 8 weken, niet autorijden bij sufheid. Bron: apotheek.nl, citalopram (geverifieerd 21 oktober 2026).
• Eiwit verzadigt meer dan koolhydraten en vetten; spierweefsel verbruikt meer energie dan vetweefsel. Bron: Voedingscentrum, Eiwitten (geverifieerd 21 oktober 2026).
• De overgang begint tussen 40 en 60 jaar, de menopauze valt gemiddeld op 51 jaar, zwaarder worden kan bij de overgang horen, na een eerdere depressie meer kans op een nieuwe depressie in de overgang. Bron: Thuisarts.nl, Ik ben in de overgang (geverifieerd 21 oktober 2026).
• In 2026 vergoedt de basisverzekering de eerste drie uur dieetbehandeling, ten laste van het eigen risico; een diëtist is zonder verwijzing toegankelijk. Bron: Diëtistenpraktijk Voluit Gezond, Vergoeding (geverifieerd 21 oktober 2026).